حسين قلى خان نظام السلطنه مافى
700
خاطرات و اسناد حسين قلى خان نظام السلطنه مافي ( فارسى )
كه در كار معز السلطنه مىشد ، ديگر حكومتى باقى نبود ، منحصر بود به شهر دزفول و شوشتر و السلام . حالا هم شما چارهاى نداريد جز اينكه با معز السلطنه سازش كنيد ؛ زيرا كه اين آدم حالا داماد اين خانواده است و حكم واحد دارد و مىداند جز ساختن و متحد بودن چارهاى نداريد . بايد خيلى گرم و نرم بگيريد . هم با يك درجه فايدهء خودتان را برده باشيد ، هم رعايت رضامندى خاطر صدر اعظم را كرده باشيد . حالا هم به حمد الله شر معين التجار از تهران كنده مىشود ، مىرود به فرنگستان ؛ تا از فرنگ برگردد ، شش ماه ديگر طول دارد و تا يك درجهاى دست او از كار عربستان و وكالت از معز السلطنه كوتاه است . شما هم سروكارتان تا يك مدت مديدى در تهران با ذات مقدس وليعهد روحى فداه است . براى پيشرفت كارهايتان ، هر فوجى را بخواهيد و هر سوارى را خواسته باشيد ، هر مطلبى پيش بيايد ، به توسط وكيل الملك گاهى هم به توسط بيان السلطنه مىتوانيد هر قبيل احكامى لازم داشته باشيد صادر كنند . براى تقويت و پيشرفت خودتان ، هر قسم مساعدتى لازم باشد ، از شما مضايقه ندارد . اين مطلب را هم با خانواده مكرر تجربه كردم : در هر مملكت يا ولايتى حكومت داشتهايم ، با سرحددارهاى آن ولايت از قبيل معز السلطنه و امثال آنها ، هرگونه سختى كردهايم ، نتيجهاى عايد نشده است ؛ عاقبت الامر پشيمانى هم حاصل كرديم . معذلك ، با تجربه و امتحاناتى كه كردهام و اطمينانى كه به عقل و مآلانديشى شما دارم ، مىدانم حتى المقدور نمىگذاريد رشته پاره بشود و او را انشاء الله تعالى طورى در دست نگاه خواهيد داشت كه از شما دلتنگ و رميده نشود . انشاء الله كارها هم پيشرفت مىكند . كار بنى طرف را هم بايست به همراهى او تمام كنيد . نگذاريد از شما مأيوس شوند . پنجشنبه 26 ربيع الاخر 1323 قمرى هو فرزند مكرم در پست 23 ، فرصت نداشتم كه به خط خودم چيزى بنويسم ؛ ملاحظهء اجمالى هم به تحريرات بيان الممالك شد . تا در قفقازيه نزاع و قتل و غارت مسلمانان و ارمنى باقى است ، من و هيچ عاقلى يك دقيقه از بلواى عام اين مملكت ايمن نيستيم . آن وضع سابق را كه ديده بوديد ، هزارهزار درجه خلط و ازدحام و عدد نفوس و سوء سلوك بيشتر است . مجيد الملك ، بازارى بنا كرده است در پهلوى ارپكونى در پهلوى قارى كرپى ؛ خيابان بزرگى است ، دويست باب دكان تحتانى و فوقانى به طرز فرنگستان ، در دو طرف اغلب مغازه است . هر عصر محل تفرج عمومى از ملا و تاجر و كرد و ترك و تاجيك با فرنگى و مسلمان مخلوط . ادارهء هردو با يك اداره است . اقلا در گمرك ، دو سه هزار نفرى مهندس و اجزاء راه شوسه درهم ريخته . متصل خبر تلگرافى قتل و حرق و غارت در نخجوان و ايروان و تمام شهرها مىرسد . متصل كار من رقعه به علما و كار علما موعظه و كار مفسدين تحريك است . خصوصا بواسطهء سوء سلوك اين چند ساله ، تا حال دو دفعه تا نزديكىهاى ارمنستان جلوى رجاله رفته ، برگرداندهايم . در